Görkem Demirdöğer Güller
Klinik Psikolog

KORUNCUK Vakfı

• 26 Ocak 2017’de, Van’da 38 günlük bir bebeğin fiziksel şiddete ve cinsel istismara maruz kaldığı ve hayatını kaybettiği ortaya çıkmıştır.
• 14 yaşında, tecavüze uğrayan ve zorla madde bağımlısı hâline getirilen bir kız çocuğu, depresyonla baş edemeyerek 16 yaşında intihar etmiştir.
• Kahramanmaraş’ın Andırın ilçesine bağlı Saygılı köyünde, 15 yaşındaki Fatma Korkmaz, bakire olmadığı gerekçesiyle düğün gecesi baba evine geri gönderildikten sonra babasına ait av tüfeğiyle yaşamına son vermiştir. Daha sonra, Fatma’nın 9 yaşındayken komşusu tarafından tecavüze uğradığı ortaya çıkmıştır. İntiharından hemen önce, 6 yıldır sakladığı bu sırrı annesine anlatmıştır.

ÇOCUK İSTİSMARI VE İHMALİ

“Çocuk istismarı ve ihmali; ebeveynler veya diğer bakım verenler tarafından gerçekleştirilen, çocuğun gelişimini engelleyen ya da zarar veren tüm uygunsuz davranışları veya ihmalleri kapsar.”
(Dünya Sağlık Örgütü – WHO, 1999)

1. İhmal

Ebeveynlerin ya da bakım verenlerin; çocuğun beslenme, barınma, sağlık, ilgi ve sevgi gibi temel ihtiyaçlarını karşılamaması ve bakım sorumluluklarını yerine getirmemesidir.

2. Duygusal (Psikolojik) İstismar

• Çocuğa yöneltilen sözlü davranışlar sonucu oluşan psikolojik zararlar.
• Bağırma, etiketleme, küçümseme, suçlama, ilgisiz kalma, yok sayma, tehdit etme, sert davranma, aşağılayıcı lakaplar takma, utandırma.

3. Fiziksel İstismar

• Yetişkinlerin çocuğun bedenine fiziksel zarar vermesidir.
• En sık fark edilen ve gözlemlenen istismar türüdür.
• Kaza dışı morluklar ve izler çocuğun vücudunda sıklıkla görülür.
• Vurma, ısırma, tokatlama, tekmeleme, boğma, fırlatma, dövme, sigara söndürme gibi davranışları kapsar.

4. Cinsel İstismar

• Bir yetişkinin kendi cinsel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çocuğu kullanması.
• Zor kullanma, korkutma, tehdit etme, kandırma veya ikna yoluyla çocukla cinsel yakınlık kurmaya çalışılması ve bundan haz alınması.
• Fiziksel temas olmaksızın cinsel içerikli konuşmalar, teşhircilik, dikizleme, çocuğa cinsel içerikli film izletme, cinsel eyleme tanık olmaya zorlama.
• Çocukla cinsel ilişki kurma, zorla dokunma, çocuğu dokunmaya zorlama, sürtünme.
• Çocuğun pornografik içerikte kullanılması, fuhşa veya evliliğe zorlanması.

İSTİSMARA İLİŞKİN BAZI VERİLER

TÜİK (2015) verilerine göre, 15–24 yaş arası gençlerin:

• %4’ü yaşamlarının bir döneminde fiziksel istismara,
• %5’i cinsel istismara,
• %1’i ise hem fiziksel hem cinsel istismara maruz kalmıştır.

Ankara Üniversitesi ve Dünya Sağlık Örgütü iş birliğiyle yürütülen Üniversite Öğrencilerinde Olumsuz Çocukluk Deneyimleri Araştırması (2016) sonuçlarına göre:

• Erkeklerin %8,7’si,
• Kadınların %7,2’si çocukluklarında cinsel istismara uğramıştır.

Çocuk İstismarı ve İhmalini Önleme Verileri (2002):

• %60 ihmal
• %20 fiziksel istismar
• %10 cinsel istismar
• %7 duygusal istismar

Cinsel istismar vakalarında failin:

• %77’si aile bireyi
• %11’i geniş aile
• %5’i bakım veren olmayan kişiler
• %2’si bakım veren diğer kişiler

YANLIŞ BİLİNENLER

• Çocukların hayal gücü geniştir, bu yüzden cinsel istismarı uydururlar.
• Sadece düşük sosyoekonomik düzeydeki, evden kaçmış veya ihmal edilmiş çocuklar istismara uğrar.
• Parklar, ıssız sokaklar, karanlık yerler, boş inşaatlar istismarın yaşandığı yerlerdir.
• İstismarcılar genellikle yaşlı, yabancı ve ürkütücü erkeklerdir.

DOĞRULAR

• Çocuklar bu konuda yalan söylemez. İlk kural: Çocuğa inanmak.
• Her sosyoekonomik ve sosyokültürel düzeyden çocuk cinsel istismara maruz kalabilir.
• İstismar genellikle çocuğun yakın çevresinde gerçekleşir (ev, mahalle, okul, okul–ev yolu).
• İstismarcılar çoğunlukla 20–40 yaş arası, tanıdık, evli ve çocuk sahibi erkeklerdir.

NASIL FARK EDERİZ?

• Fiziksel muayene
• Gelişimsel gecikme
• Davranış değişiklikleri
• Duygusal durumdaki değişimler
• Oyunlar
• Uygunsuz davranış ve bilgi
• Doğrudan ifade

İSTİSMARIN ETKİLEDİĞİ ALANLAR

• Gelişimsel
• Psikolojik
• Akademik
• Kişilerarası
• Sosyal

UZUN VADELİ SONUÇLAR

• İhanet duygusu: Güvenin kötüye kullanılmasıyla çocukta derin bir ihanet hissi oluşur.
• Güçsüzlük: İstemediği hâlde cinsel amaçla kullanılması ve bunu engelleyememesi, çaresizlik hissine yol açar.
• Etiketleme: Utanç, suçluluk ve “kötü biri olma” duyguları çocuğun benlik algısına yerleşir.

RİSKLİ DAVRANIŞLAR

• Alkol ve madde bağımlılığı
• Kendine zarar verme, intihar (12 kat artış)
• Kontrolsüz ve riskli cinsel deneyimler, sağlıksız ilişki seçimleri
• Erken gebelik, erken evlilik
  Ø Yeniden mağduriyet
  Ø İstismar döngüsü
  Ø Suça karışma (Şiddet suçları ×2 / Cezaevindeki kadınların %31’i cinsel istismar mağduru)
  Ø Psikiyatrik bozukluklar
  İstismarın fiziksel izleri kısa sürede silinir; ancak duygusal ve ruhsal izleri ÖMÜR BOYU kalır.

BAŞVURU MERKEZLERİ

• ALO 183 (Sosyal Destek Hattı)
• ALO 155 (Polis)
• En yakın Çocuk Şube Müdürlüğü
• Jandarma Kadın ve Çocuk Kısım Amirliği – 156
• Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM)